Trasy turystyczne po Cmentarzu Centralnym

Trasa spacerowa (1h)

Przejście proponowaną trasą zajmuje ok. pięćdziesiąt minut.
Warto znaleźć chwilę, na krótką przechadzkę i lepiej poznać historię naszego miasta.

1. Brama główna - została wybudowana w latach 1901-1903. Ma trzy skrzydła. Jej część została zniszczona podczas nalotu bombowego w czasie wojny. Na początku lat sześćdziesiątych odbudowano zniszczoną bramę.
2. Po przekroczeniu bramy idziemy kilkanaście metrów w lewo. Wśród drzew zobaczymy wykonany z czerwonego piaskowca nagrobek słynnego rzeźnika, producenta wędlin Otto Freybe. Jego rodzinna firma Freybe działała w naszym mieście blisko sto lat. Obecnie firma nadal produkuje wędliny, ale w Kanadzie. Logiem firmy jest wciąż szczeciński Gryf.
3. Tuż za pomnikiem Freybe znajduje się pomnik poświęcony niemieckim żołnierzom 357 pułku piechoty. Znakiem rozpoznawczym jest siedzący na nim orzeł. Na ścianach pomnika widać zapisane lata i nazwy miejscowości, gdzie doszło do bitew, w których brali udział żołnierze.
4. Idziemy prosto wzdłuż Głównej Bramy wśród współczesnych grobów aż do końca drogi. Skręcamy w prawo na ścieżkę, która już wkrótce będzie główną w powstającym lapidarium. Po kilkunastu metrach widać przeniesioną tu niedawno stellę zmarłych Joanny i Hermanna Hakenów. Haken przez wiele lat był nadburmistrzem Szczecina. To jemu zawdzięczamy m. in. Wały Chrobrego, układ rond. Za jego rządów powstały takie dzielnice jak Pomorzany, Turzyn, Łękno, Niebuszewo.
5. Idziemy cały czas prosto aż do momentu, kiedy zejdziemy z niewielkiej górki. Skręcamy w prawo i po kilkunastu metrach widać już kwaterę zasłużonych, która powstała na miejscu dawnego Gaju Urnowego. Mogiły ustawiono w dwóch rzędach wokół nieczynnego obecnie basenu ozdobnego. Pochowano tu stu czterech zmarłych znanych działaczy, kapitanów żeglugi, profesorów, rektorów, publicystów. Są tu pochowane takie osoby, jak: Janina Szczerska - dyrektor I liceum ogólnokształcącego w Szczecinie, Guido Rek - malarz, Jerzy Wolszczan - ekonomista, Bolesław Rąbczyński, kapitan żeglugi wielkiej.
6. Powracamy do wejścia na kwaterę i idziemy dalej, kierując się w stronę szerokich schodów, które prowadzą w stronę kaplicy i krematorium. Skręcamy w lewo i po prawej stronie widać dwa rzędy nagrobków z lat dwudziestych. Zostały one odkopane w 2004 roku i ustawione w miejscach, w których stały kilkadziesiąt lat temu.
7. Idziemy prosto i skręcamy w prawo aż do wzgórza, na którym jest nagrobek Wilhelma Meyera - Schwartau. Ten miejski architekt zaprojektował nie tylko cmentarz, ale także gmach magistratu (obecnie rektorat Pomorskiej Akademii Medycznej), budynek liceum ogólnokształcącego nr 1. Monumentalna Stella została odkopana przez przypadek w 2002 roku; odrestaurowano ją rok temu.
8. Cofamy się i idziemy do końca drogi. Skręcamy w prawo i zaraz po prawej widać Kaplicę Cmentarną (Hauptkapelle), która została zbudowana w latach 1900-1902. Są tutaj trzy nawy do odprawiania ceremonii pogrzebowych.
9. Idziemy cały czas prosto w kierunku bramy głównej aleją wśród stuletnich platanów. Skręcamy w pierwszą alejkę w lewo. Dochodzimy do miejsca ustawienia starych nagrobków. Tu wyróżnia się głaz "Pamięci zmarłych Szczecinian”, jest też napis w języku niemieckim: "Zum Gedenken an die Toten der Stadt Stettin”. Pomnik został ustawiony przez byłych mieszkańców naszego miasta dla uczczenia zmarłych szczecinian do 1945 roku.
10. Idziemy dalej kawałek prosto i skręcamy w alejkę w lewo. Następnie wchodzimy po schodkach po prawej stronie. Tutaj znajduje się Kwatera Wojenna. Powstawała ona przez kilka lat, ponieważ właśnie tyle czasu trwały ekshumacje żołnierzy. Łącznie pochowano tutaj 3379 żołnierzy polskich i radzieckich poległych w walkach o wyzwolenie ziemi szczecińskiej.
11. Przy wyjściu z kwatery wojennej skręcamy w prawo w aleję Okólną. Przechodząc ok. 200 m widzimy po prawej stronie pomnik "Tym, co nie powrócili z morza”. Przedstawia wzburzone fale morskie z centralnie umieszczonym krzyżem o wzorze masztu oplecionego wodorostami. To symboliczny pomnik dla tych, którzy zginęli na morzu, a których ciał nigdy nie odnaleziono.
12. Idziemy dalej jeszcze kilkadziesiąt metrów, na wprost naszej drogi widzimy Krzyż Katyński, który stanął tu na cześć oficerów zamordowanych w Katyniu, Miednoje, Charkowie. Wmurowano tu trzy urny z ziemią. W centralnej części umieszczono orła z czapek zamordowanych jeńców .
13. Dalej idziemy al. Okólną w stronę głównej bramy. Po lewej stronie znajduje się Pomnik Sybiraków. Oprócz fragmentu szyny z głazem jest tu też tablica poświęcona tym, którzy nie wrócili z Tajgi, Sybiru, Łagrów Północy, Stepów Kazachstanu. Po przeciwnej stronie stoi mur z nazwami miejscowości i tabliczkami zmarłych zesłańców.
14. Zaraz obok, w głębi muru znajduje się nagrobek rodziny Kissling Hermana. Znajduje się tu napis w języku niemieckim, który można przetłumaczyć na j. polski: "działaj dopóki trwa dzień, gdy nadejdzie noc - nikt nie jest w stanie działać.”. Na filarach po bokach są dwie nagie postacie, które symbolizują pierwiastek męski i żeński.

Opracowanie: Natalia Geldner i Maria Michalak
Plan trasy spacerowej: Konrad Daniek